O programie Wiedza Galeria olimpijczyk.TV Forum Partnerzy Kontakt
USP tenispolska
szukaj z Google

Kalendarz imprez

Najbliższe imprezy:

wszystkie wydarzenia wszystkie wydarzenia

Partnerzy i Patroni

 

Patronat Honorowy



 

Patroni medialni

 

szukaj na stronie

Psychospołeczne aspekty aktywności fizycznej

dr n. hum. Izabela Tabak


Aktywność fizyczna jest niezbędna nie tylko do prawidłowego rozwoju fizycznego, ale też emocjonalnego, intelektualnego i społecznego młodych ludzi. Jest ona podstawowym elementem zdrowego stylu życia i sposobem na dobre samopoczucie.

 

Aktywność fizyczna pełni ważne funkcje w okresie dzieciństwie i młodości:

  • Stymuluje i wspomaga rozwój – zarówno fizyczny, o którym najczęściej myślimy, ale również psychiczny (dziecko uczy się pokonywać trudności, radzić sobie ze zmęczeniem, przeżywać sukcesy i porażki, kontrolować emocje) czy społeczny (kształtuje relacje z innymi, uczy się współpracy, samokontroli),
  • Stanowi ważny czynnik zapobiegania chorobom (układu krążenia, ruchu, otyłości, ale również depresji i lękom, zaburzeniom psychicznym) oraz wspiera efekty terapii chorób i zaburzeń,
  • Sprzyja zwiększaniu odporności organizmu, pomaga w lepszej adaptacji do bodźców i zmian środowiska fizycznego i społecznego.
  • Pomaga w radzeniu sobie ze stresem (zmniejsza napięcie i pobudzenie organizmu, powstałe w wyniku wydzielania adrenaliny i noradrenaliny w czasie reakcji stresowej).
  • Kompensuje nadmierne unieruchomienie, związane z nauką szkolną, oglądaniem telewizji czy spędzaniem czasu przy komputerze.

 

Odpowiedni poziom aktywności fizycznej w dzieciństwie i młodości oraz pozytywne doświadczenia z nią związane dają szansę na zachowanie aktywności w życiu dorosłym. Aktywność fizyczna, a szczególnie aktywność spontaniczna, zmniejsza się wraz z wiekiem, co jest przyczyną regresu sprawności i wydolności fizycznej młodzieży. Grupą szczególnie zagrożoną hipokinezją są dziewczęta w okresie dojrzewania płciowego. Dlatego tak ważne stają się systematyczne, zorganizowane zajęcia ruchowe.

 

Dlaczego podejmujemy aktywność fizyczną?
Bo mamy motywację – zewnętrzną lub wewnętrzną. Motywacja zewnętrzna to motywacja narzucona – przez rodziców, którzy każą nam chodzić na zajęcia, czy nauczycieli, którzy grożą negatywną oceną. Działa ona tak długo, jak długo boimy się konsekwencji. Gdy wyjdziemy spod opiekuńczych skrzydeł – przestaniemy być aktywni fizycznie, bo już nie będziemy musieli. Dlatego tak ważna jest motywacja wewnętrzna – wynikająca z naszych własny potrzeb, poglądów czy zainteresowań. Jest to motywacja trwała, dająca szansę na pozostawanie aktywnym przez całe życie. Często mówi się też o kilku poziomach motywacji – ogólnym (wynikającym z naszego podejścia do różnych aktywności), kontekstualnym (związanym z naszym wykształceniem, pracą, sposobami spędzania czasu wolnego, relacjami społecznymi) i sytuacyjnym (związanym z konkretną sytuacją).

 

Czynniki wpływające na podejmowanie aktywności fizycznej:

  • indywidualne: wewnętrzne umiejscowienie kontroli (przekonanie, że „to ode mnie zależy czy będę sprawny i zdrowy”) w przeciwieństwie do zewnętrznego („nic nie mogę poradzić na to, jaki jestem”), które zwiększa nasze szanse na podejmowanie zachowań korzystnych dla zdrowia), wiara w sukces – optymizm, pozytywna postawa życiowa, poczucie kompetencji – osoby są zmotywowane do angażowania się w różne aktywności gdy spostrzegają samych siebie jako kompetentnych,
  • społeczne: status społecznoekonomiczny - osoby z rodzin o wyższym statusie częściej angażują się w różne formy aktywności, co może to wynikać z możliwości dostępu do płatnych form aktywności zorganizowanej - dlatego tak ważne wydaje się stworzenie oferty bezpłatnych zajęć sportowych dla dzieci i młodzieży, nieograniczające dostępu do aktywności osobom z uboższych rodzin; wpływ rodziny – wsparcie, zarówno emocjonalne, czyli odczuwane zrozumienie dla aktywnego trybu życia, jak też wsparcie informacyjne (rady, informacje o możliwościach uprawiania sportu) i instrumentalne (materialne, pomoc w transporcie za zajęcia itp.) oraz dobry przykład, czyli tzw. modelowanie; wpływ rówieśników (rola liderów rówieśniczych, dobre przykłady, „moda” na aktywność, sprzyjający klimat, wzajemne motywowanie),
  • środowisko fizyczne: dostępność obiektów, ale też ich estetyka i bezpieczeństwo,
  • polityka: lokalna, państwa.

 

Co możemy osiągnąć dzięki aktywności fizycznej?

  • poprawę jakości życia, szczególnie często podkreślanej w ostatnich latach jakości życia związanej ze zdrowiem,
  • pozytywny wpływ na emocje, nastrój,
  • zadowolenie, przyjemność,
  • wzrost poczucia własnej wartości,
  • poczucie autonomii – świadomość tego, co potrafię, że coś ode mnie zależy, na coś mam wpływ,
  • pozytywny obraz samego siebie - u młodych ludzi składa się na niego wyobrażenie o własnym wyglądzie zewnętrznym, zdolnościach, możliwościach oraz o sobie w relacjach z innymi ludźmi,
  • optymalny poziom rozbieżności „ja-realne” (jaki jestem) – „ja-idealne” (jaki chciałbym być) - dostrzegam potrzeby zmian, ale również możliwość ich dokonania. Zbyt duża rozbieżność powoduje brak wiary w siebie, niską samoocenę, a w ślad za tym skłonność do wycofywania się i pasywności. Zbyt mała rozbieżność z kolei zmniejsza motywację do podejmowania aktywności,
  • kształtowanie tożsamości - dokonuje się ono w codziennych relacjach i podporządkowane jest dwóm grupom potrzeb: przynależności (więzi, szacunku, bycia kochanym, docenianym) i niezależności (samostanowienia, decydowania, wyróżniania się) - udział w zorganizowanych zajęciach aktywności fizycznej pomaga w zachowaniu równowagi między nimi, optymalnym dla kształtowania tożsamości,
  • lepsze psychiczne przystosowanie,
  • lepsze funkcjonowanie intelektualne (pozytywny wpływ na dotlenienie, sen),
  • redukcję stresu, lęku, symptomów depresyjnych,
  • poczucie kompetencji (zależy od oceny swoich kompetencji sportowych, szkolnych, akceptacji rówieśników, wyglądu fizycznego, zachowania),
  • poczucie sensu życia (świadomość misji)
  • lepszą pozycję wśród rówieśników.

 

Coraz częściej zwraca się też uwagę na rolę aktywności fizycznej w zapobieganiu używaniu i nadużywaniu substancji psychoaktywnych – wśród strategii nowoczesnej profilaktyki uzależnień coraz częściej wymienia się tworzenie alternatyw – czyli organizację wolnego czasu. Opiera się ona na założeniu, że włączanie młodzieży w atrakcyjne formy spędzania wolnego czasu (takie jak np. zorganizowane zajęcia sportowe) jest alternatywą dla poszukiwania doznań fizycznych i psychicznych związaniem z używaniem substancji psychoaktywnych. Działanie tej strategii polega na uczeniu konstruktywnych sposobów zaspokajania potrzeb osobistych, w tym potrzeby stymulacji. Strategia ta przynosi dobre efekty w pracy z młodzieżą z tzw. grup ryzyka, takich jak wagarowicze czy młodzież używająca narkotyków.

 

Innym pozytywnym efektem włączania młodzieży w zajęcia o charakterze sportowym jest przeciwdziałanie agresji i patologii wśród dzieci i młodzieży. Zauważono, że zamiast pedagogiki opartej na „drylu” i karach, lepiej jest zastosować metody wychowawcze oparte na nagrodach, a energię młodych ludzi skierowaną na bunty, zamieniać na pozytywne działanie w obrębie sportu. Już wiele lat temu władze Nowego Jorku, chcąc zmniejszyć poziom przestępczości zaczęły budować w całym mieście boiska do koszykówki, zamiast zatrudniać setki kolejnych policjantów, co spowodowało znaczne zmniejszenie przestępczości i patologii wśród dzieci i młodzieży. 

 

Zaangażowanie w zorganizowane formy aktywności fizycznej sprzyja też kształtowaniu pozytywnych zachowań w ramach idei „fair play”, postaw poszanowania prawa, uczy wygrywać i przegrywać, a przede wszystkim panowania nad swoimi emocjami, kształtuje pozytywne postawy wobec innych osób, rozwija odpowiedzialność zbiorową, obowiązkowość wobec kolegów, rodziny i innych grup społecznych, umiejętność zachowania norm współżycia społecznego, wrażliwość i solidarnością ludzką w obliczu zagrożenia, obowiązek niesienia pomocy potrzebującym czy respektowania zasad bezpieczeństwa i higieny.